ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1547
سفرنامه شاردن ( فارسى )
فرسنگ درمىگذرد ، و باغهاى بزرگ و ميوه ده بسيار دارد . نزديك اين ده ويرانههاى زيادى است كه تاريخ بيانگر اين حقيقت است سابقا شهركى بوده و بناهاى مجلّلى داشته است . ميان اين ويرانهها آثار بنايى بجاست كه مردم بر اين اعتقادند امير جملا EmirJemla يكى از بزرگترين پادشاهان هند ، در سدهء گذشته در اين عمارت به دنيا آمده است . محلهء عباس آباد از دروازهء سلطنتى آغاز مىشود . اين محله را كوى تبريزيان نيز مىنامند . زيرا نخست ساكنان آن تبريزيانى بودهاند كه شاه عباس بزرگ آنان را به اصفهان كوچانده و در آنجا سكونت داده است . اين محله كه از بزرگترين و آبادترين محلات شهر مىباشد در طول نيم فرسنگ ميان پل اللهوردى خان تا پل مارنان MArnan واقع است و چون تازهساز است ، و بناهاى مجلل دارد زيباترين و خوش منظرترين محلات شهر به شمار مىآيد . كوچههاى عباس آباد بر خلاف كوچههاى اصفهان كه تنگ و پرپيچ و خمند ، راست و گشادهاند . از ميان بيشتر كوچههاى محله آب روان است ، و در دو طرف ، جويها به درختان تناور و سايه افگن آراسته است . بيشتر ساكنان اين محلّه مردمان ثروتمند و متشخص مىباشند ، و در هيچيك ديگر كويهاى اين شهر اين همه توانگر و جاهمند نيست . نخستين كوچهء اين محلّه كه از دروازهء سلطنتى آغاز مىگردد هزار و دويست قدم طول دارد ، و مستقيما به رودخانه مىرسد . بزرگترين عمارت واقع در اين كوچه كاخ محمد طاهر يكى از اخترگران شاه مىباشد كه در ستاره شناسى و علم هيأت سرآمد دانشمندان زمان خود است . كاخ ميرزا طاهر مشتمل بر سه قسمت اصلى مىباشد كه در باغى بزرگ واقعند . در چندين جوى كه همه از سنگ مرمر ساخته شدهاند آب جريان دارد ، و از اين جويها آب به چند حوض بزرگ مزين به سنگهاى سماق و مرمر وارد مىشود . بايد بگويم كه وقتى به شرح و وصف كاخهاى بزرگان ايران مىپردازم اشارتم به آن قسمت كاخ مىباشد كه به محلّ پذيرايى صاحب خانه از ديگران ، اختصاص دارد ، و كوچكتر از قسمت ديگر كاخ است كه رييس خانواده و زن و فرزندانش در آن زندگى مىكنند . چنان كه سابقا نيز آوردهام درون اندرون هيچ مشهود نيست ، حتى دور و بر آن نيز ديده نمىشود ، زيرا ديوارهايى كه آن قسمت را جدا مىكند بسيار بلند است . اين سخنان گران سنگ موعظت آميز از جمله امثال و حكمى است كه بر كتيبههاى عمارت بيرونى كاخ ميرزا طاهر نقش شده است :